Een druppel Romeins bloed in ons allemaal

Het Thermenmuseum vertelt het verhaal van de Romeinse nederzetting Coriovallum, het tegenwoordige Heerlen. Hier vind je de indrukwekkende restanten van een Romeins badhuis, de thermen. Het is het best bewaarde Romeinse (publieke) badgebouw van Nederland. Op dit moment vindt er archeologisch onderzoek plaats waarbij opnieuw gekeken wordt naar de eigenlijke leeftijd van het badhuis.

Leerzaam én leuk!

Een bezoek aan het Thermenmuseum is naast leerzaam ook heel erg leuk voor de klas én de docent. Het museum biedt een vaste expositie met een gevarieerde collectie gebruiksvoorwerpen uit de Romeinse tijd, afkomstig uit Coriovallum. Daarnaast zijn er wisselexposities waarin de actuele resultaten van de archeoloog-specialisten centraal staan.

Scholen boeken eenvoudig

  • Scholen buiten parkstad
    Neem contact met de afdeling reserveringen of bel 045-5605283. Bereikbaar van maandag t/m vrijdag tussen 09.00-17.00 uur. Vermeld in de e-mail of per telefoon:

    • De contact- en adresgegevens van de school
    • Contactpersoon plus telefoonnummer voor eventuele vragen
    • Welke groep(en)
    • Het aantal leerlingen en het aantal begeleiders
    • Het gewenste programma
    • Datum en tijdstip van het bezoek
    • Eventuele speciale wensen

Ontdektocht: Lucius & Amaka en het verloren fresco van Coriovallum voor groepen 5-8

Deze Romeinse ontdektocht is speciaal ontwikkeld om kinderen al op jonge leeftijd in aanraking te brengen met hun eigen erfgoed en musea.

Lees meer

Programma
Lucius en Amaka wonen in Coriovallum en zijn beste vriendjes. Samen met Felix, de hond van Lucius, spelen ze graag in en rond het badhuis. Het badhuis was in de Romeinse tijd prachtig versierd met mozaïeken en fresco’s. Een fresco is een soort muurschildering. Door de jaren heen is het fresco van het badhuis echter zoekgeraakt. Lucius en Amaka hebben hulp nodig om het weer in elkaar te zetten. Helpen jullie Lucius en Amaka om het fresco van Coriovallum weer compleet te krijgen? Ga dan aan de slag met allerlei opdrachten waarmee jullie alles leren over het museum en het badhuis. Op ontdekkingsreis door het Thermenmuseum dus.

Kosten en duur
De ontdektocht duurt 1,5  uur en kost normaliter €2,00 per leerling.
Een bezoek aan het museum is dankzij de gemeente Heerlen gratis voor scholen. De boekingskosten zijn € 20,-  per 35 leerlingen.

Museumles ‘De schat van Lucius’ voor groepen 1-2

Dit programma is speciaal ontwikkeld om kinderen al op jonge leeftijd in aanraking te brengen met hun eigen erfgoed en musea.

Lees meer

Programma
In de zandbak op school ligt, diep onder de grond, de schat van Lucius. Als de leerlingen deze opgraven, brengen ze de schat met de hele klas naar het Thermenmuseum. Omdat ze zo goed geholpen hebben, mogen de leerlingen in het museum nog meer Romeinse schatten onderzoeken.
In een activiteitencircuit verzamelen, sorteren, presenteren, plakken, voelen en tekenen ze de vondsten. Deze les laat leerlingen kennismaken met erfgoed: wat zij belangrijk vinden om te bewaren en verzamelen, hoe je dat kunt doen en wat een museum bewaart.

Doelen
Leerlingen onderzoeken wat een museum is en wat daar wordt bewaard.
Leerlingen maken een eigen verzameling en richten een tentoonstelling in.

Kennis

  • De leerling kan begrippen rondom erfgoed herkennen: vroeger, oud, nieuw, sparen, bewaren, verzamelen, bijzonder, voorzichtig, van jezelf, van anderen.

Vaardigheid

  • De leerling kan met zijn/haar zintuigen eigenschappen van erfgoed onderzoeken en beschrijven.

Attitude
De leerling kan bij een eigen persoonlijk voorwerp aan een ander vertellen wat dit betekent voor zichzelf.

  • De leerling kan voorzichtig omgaan met erfgoed.

Kosten en duur
De begeleiding van onze programma’s is in handen van een gespecialiseerde museumdocent. De schat van Lucius duurt 1,5  uur. Maximaal 35 leerlingen per programma.

  • Voor dit  programma hanteren wij een pakketprijs van € 100,00. Deze prijs is inclusief museumdocent en boekingskosten.

Begeleiders hebben gratis entree.
Tip: regel voordelig het vervoer via: Cultuurkaartje OV

Mini museumles ‘Fashionistas van Coriovallum: Amaka’s stylingtips’

De mini museumles ‘Fashionistas van Coriovallum: Amaka’s stylingtips’ gaat over kleding, verzorging en uiterlijk in de Romeinse tijd. Amaka is cosmeta, schoonheidsspecialiste, in het badhuis van Coriovallum (Heerlen). Maak kennis met haar werk en ontdek het antwoord op vragen zoals:  Hoe kleedde een Romein zich? Stonk het in een badhuis?

Lees meer

Programma
– De mini museumles vindt plaats in de educatieve ruimte van het Thermenmuseum.
– De museumdocent geeft de groep een korte introductie op het onderwerp kleding, uiterlijk en verzorging in de Romeinse tijd.
– Daarna gaan de leerlingen in vijf of zes groepjes aan de slag met praktische opdrachten die te maken hebben met dit onderwerp: ze geven elkaar een Romeinse badhuisbehandeling, creëren een Romeins kapsel op elkaars hoofd, onderzoeken grondstoffen voor kleding, maken kennis met de geuren van de oudheid, verkleden zich als echte Romeinen en onderzoeken verschillende bronnen die iets kunnen vertellen over kleding en uiterlijk in het verleden. De leerlingen werken hierbij met replica’s van Romeinse vondsten en met al hun zintuigen, zodat het verleden heel dichtbij komt.

Krijg alvast een impressie!

Tip: deze mini museumles is een goede uitbreiding op een bezoek met de interactieve ontdektocht: Lucius en Amaka en het verloren fresco van Coriovallum.

Kosten en duur
Duur: 1 uur
Kosten: €75,- per 30 leerlingen (= ook het maximum aantal leerlingen meteen)
Begeleiding: museumdocent

Museumles ‘Feest! Bij de Romeinen’ voor  groep 3-4

Speciaal voor de groepen 3 en 4 van het basisonderwijs heeft het Thermenmuseum een nieuwe museumles ontwikkeld.

Lees meer

Programma
Lucius houdt van kleien en pottenbakken, net als zijn opa. En Lucius’ oma maakt kleding en vindt het leuk om te zwemmen in het badhuis. Dat doet ze vaak samen met de moeder van Lucius. Ieder familielid van Lucius heeft eigen dingen die hij of zij leuk vindt, en met elkaar delen ze hun familietradities, zoals het vieren van Saturnalia – een soort Kerstmis of Suikerfeest. Deze les laat leerlingen door middel van actieve opdrachten kennismaken met het Romeinse badhuis in Heerlen: hoe leefden de Romeinen, wat deden zij op een dag? Verschillende aspecten zoals werk, hobby’s, tradities, feest en familie komen voorbij. Leerlingen vergelijken het leven van vroeger met hun eigen dagelijks leven.

Kosten en duur
De begeleiding van onze programma’s is in handen van een gespecialiseerde museumdocent. Alle programma’s duren 2 uur. Maximaal 35 leerlingen per programma.

  • Per programma hanteren wij een pakketprijs van € 120,00. Deze prijs is inclusief museumdocent, benodigde materialen en boekingskosten.

Museumlessen ‘De Romeinen komen’ voor de groepen 5-6 en 7-8

Duik in de tijd dat de Romeinen in onze regio woonden! In de museumzaal kun je veel Romeinse gebruiksvoorwerpen ontdekken. Wist je dat we tegenwoordig veel voorwerpen nog steeds gebruiken? Dat waren geen domme jongens, die Romeinen.

Lees meer

Programma

2000 jaar geleden leefden in Zuid-Europa de Romeinen. Ze wilden hun rijk groter maken en veroverden daarom grote delen van Europa, Azië en Afrika. Ook Nederland werd veroverd: maar enkel het zuiden van het land. Ook Zuid-Limburg was in die tijd dus Romeins gebied. Maar hoe zag het leven er hier in deze tijd uit? Wat aten de Romeinen, en hoe werd het badhuis gebruikt? Je leerlingen ontdekken het antwoord op deze vragen en leren meer over het boeiende leven van de Romeinen aan de hand van deze museumles.

Onze museumdocenten nemen je leerlingen mee terug in de tijd en vertellen van alles over het badhuis en de Romeinen. Daarna gaan de leerlingen zelf actief aan de slag met opdrachten welke diverse thema’s behandelen (geloof, eten en drinken, handel, mobiliteit en het badhuis. Wat gaan de leerlingen ontdekken? Lukt het ze om het verloren mozaïek van het badhuis terug te vinden?

Kosten en duur
De begeleiding van onze programma’s is in handen van een gespecialiseerde museumdocent. Alle programma’s duren 2 uur. Maximaal 35 leerlingen per programma.

  • Per programma hanteren wij een pakketprijs van € 120,00. Deze prijs is inclusief museumdocent en boekingskosten.

Je kunt daarnaast voor een extra workshop kiezen; kijk daarvoor naar de lijst hieronder.
Begeleiders hebben gratis entree.

Tip: regel voordelig het vervoer via: Cultuurkaartje OV

Workshop: Romeinen en vrije tijd.

Nog meer leren? Naast het programma ‘De Romeinen komen’ is er de optie voor een aanvullende workshop. Deze workshop gaat over waarmee de Romeinen zich bezighielden na een lange werkdag. Wist je bijvoorbeeld dat Romeinen van spellen hielden en fervente gokkers waren?

Lees meer

Programma
De leerlingen worden meegenomen in het leven van de Romeinse samenleving. Ze werken met authentieke materialen en technieken en maken een buideltje dat ook gebruikt wordt als spelbord voor verschillende spellen. Bijvoorbeeld het bekende Molenspel ‘Molu Rotunda’. Naast het maken van het product en het spelen van het spel, ontvangen ze tijdens de workshop informatie over het materiaal, de leefwijze en de gebruiken van de Romeinse samenleving in Zuid-Limburg. De workshop is geschikt voor twintig leerlingen en vindt plaats in de aula van het Thermenmuseum. Bij een grotere groep wordt de groep gesplitst en circuleren de groepen tussen de verschillende programmaonderdelen.

Kosten en duur
De workshop wordt gegeven door Fortvnata. De kosten voor de workshop bedragen € 4,00 per leerling. Dit bedrag bestaat uit materiaalkosten (€ 3,00) en begeleidingskosten (€ 1,00). De workshop duurt gemiddeld één uur, maar het kan voorkomen dat de workshop een kwartiertje uitloopt.

Reserveren en/of meer informatie
In verband met het tijdig inkopen van de materialen moet er uiterlijk twee weken voor bezoek gereserveerd worden.

Workshop: Kleren maken Romeinen.

Nog meer leren? Naast het programma ‘De Romeinen komen’ is er de optie voor een aanvullende workshop. Deze workshop behandelt de kleedgewoonten van de Romeinen. Na afloop kan een selfie in een Romeinse huiskamer gemaakt worden.

Lees meer

Programma
Ook in de Romeinse tijd maakten kleren de man én zeker ook de vrouw!
Welke verschillende kledingstukken kenden de Romeinen en hoe en wanneer droegen ze deze? Tijdens deze workshop maken leerlingen kennis met de badhuisslaaf van het Heerlense badhuis.

Deze badhuisslaaf heeft per ongeluk alle kleding van de badgasten door elkaar gehusseld. De leerlingen krijgen de opdracht om zelf in de huid te kruipen van een Romeinse badgast en alle kleding weer bij de juiste persoon te zoeken.

Kosten en duur
De workshop wordt gegeven door Fortvnata, een adellijke dame uit Romeins Zuid-Limburg. De kosten voor de workshop bedragen €46 euro per groep. Deze groep mag uit maximaal 27 leerlingen bestaan.

De workshop duurt gemiddeld één uur, maar het kan voorkomen dat de workshop een kwartiertje uitloopt.

Workshop: Romeinse (olie)bollen

Nog meer leren? Naast het programma ‘De Romeinen komen’ is er de optie voor een aanvullende workshop. Deze workshop behandelt de eetgewoonten van de Romeinen. Leerlingen gaan zélf aan de slag en maken een heerlijke Romeinse snack.

Lees meer

Programma
Met de komst van de Romeinen veranderde het eetpatroon in onze regio. Romeinen brachten veel nieuwe producten mee: van kip tot walnoten. Welke voedingspatronen kenden zij nog meer? Hoe vaak at een Romein op een dag? Hoe weten we dat?

Tijdens deze workshop maken de leerlingen onder andere kennis met verschillende soorten graan die destijds verbouwd werden. Ze kruipen in de huid van een Romeinse keukenslaaf, en maken een heerlijke Romeinse snack.

Kosten en duur
De workshop wordt gegeven door Fortvnata. De kosten voor de workshop bedragen € 4,00 per leerling. Dit bedrag bestaat uit materiaalkosten (€ 3,00) en begeleidingskosten (€ 1,00). De workshop duurt gemiddeld één uur, maar het kan voorkomen dat de workshop een kwartiertje uitloopt.

Reserveren en/of meer informatie
In verband met het tijdig inkopen van de materialen moet er uiterlijk twee weken voor bezoek gereserveerd worden.

Workshop Romeinse munt maken

Vanaf schooljaar 2019-2020 werken wij samen met de VAZOM en bieden wij gezamenlijk workshops aan in het Thermenmuseum. Leerlingen gaan dus op een beeldende manier aan de slag met het Romeinse verleden en verwerken op deze manier de in het museum opgedane kennis.

Lees meer

In deze workshop maken leerlingen een munt van zelfdrogende klei. Er wordt eerst uitleg gegeven over de Romeinse munt en hierna mogen de kinderen hun eigen munt gaan ontwerpen. Dit ontwerp wordt eerst op een blaadje getekend. Daarna gaan ze met klei de munt zelf vormgeven. Daarna wordt de munt mooi geverfd.
Deze workshop is zowel voor de onderbouw als de bovenbouw van het basisonderwijs geschikt

Kosten en duur
De workshop wordt gegeven door een docent van de VAZOM. De kosten voor de workshop bedragen € 100,-  per groep plus €2,- materiaalkosten per leerling. Dit bedrag komt bovenop de entree per leerling. De workshop duurt ongeveer 1,5 uur. Maximaal 25 leerlingen per workshop.

Reserveren en/of meer informatie
In verband met het tijdig inkopen van de materialen moet er uiterlijk twee weken voor bezoek gereserveerd worden.

Workshop Romeins portret van mozaïek/Romeinse selfie

Vanaf schooljaar 2019-2020 werken wij samen met de VAZOM en bieden wij gezamenlijk workshops aan in het Thermenmuseum. Leerlingen gaan dus op een beeldende manier aan de slag met het Romeinse verleden en verwerken op deze manier de in het museum opgedane kennis. Ideaal in combinatie met een bezoek aan het museum!

Lees meer

De leerlingen gaan tijdens deze workshop aan de slag met het maken van een ontwerp op papier van hun eigen gezicht: een selfie! Op school kan de docent voorafgaand aan de workshop foto’s van de leerlingen maken, zodat deze gebruikt kunnen worden. De leerlingen krijgen in het museum uitleg over hoe een portret in elkaar zit en waar je op moet letten. Ook krijgen ze uitleg over de verschillende kleuren die een portret heeft. Het selfie portret wordt op stevig karton overgetrokken. Hierna wordt van gekleurd papier, tijdschriftenpapier etc een mozaïek gemaakt. De leerlingen gaan hiermee hun gezicht versieren.

Kosten en duur
De workshop wordt gegeven door een docent van de VAZOM. De kosten voor de workshop bedragen € 100,-  per groep plus € 1,- materiaalkosten per leerling. De workshop duurt ongeveer 1,5 uur. Maximaal 25 leerlingen per workshop.

Reserveren en/of meer informatie
In verband met het tijdig inkopen van de materialen moet er uiterlijk twee weken voor bezoek gereserveerd worden. Deze workshop is geschikt voor de bovenbouw van het basisonderwijs.

Workshop Romeins potje maken.

Vanaf schooljaar 2019-2020 werken wij samen met de VAZOM en bieden wij gezamenlijk workshops aan in het Thermenmuseum. Leerlingen gaan dus op een beeldende manier aan de slag met het Romeinse verleden en verwerken op deze manier de in het museum opgedane kennis. Ideaal in combinatie met een bezoek aan het museum!

Lees meer

In deze workshop gaan de leerlingen aan de slag met klei! Ze krijgen eerst uitleg over hoe Romeinse potten worden gemaakt en over de zogenaamde ‘ringtechniek’ die we gaan gebruiken om een Romeinse pot te maken. Er worden ‘slangetjes’ van boetseerklei gemaakt die de leerlingen in cirkelvorm gaan opbouwen. Hebben de leerlingen het potje af, dan kunnen ze deze nog mooi versieren met verschillende teksten en vormen. Tevens kunnen de potjes nog geverfd worden met Engobe (een soort glazuur). De potjes worden in een speciale kleioven gebakken, waardoor ze steenhard worden. Het is ook mogelijk om met zelfdrogende klei te werken.

Kosten en duur
De workshop wordt gegeven door een docent van de VAZOM. De kosten voor de workshop bedragen € 100,-  per groep plus € 2,- materiaalkosten per leerling. De workshop duurt ongeveer 1,5 uur. Maximaal 35 leerlingen per workshop.

Reserveren en/of meer informatie
In verband met het tijdig inkopen van de materialen moet er uiterlijk twee weken voor bezoek gereserveerd worden. Deze workshop is geschikt voor de bovenbouw van het basisonderwijs.

Workshop Romeins fresco schilderen met pigmenten

Vanaf schooljaar 2019-2020 werken wij samen met de VAZOM en bieden wij gezamenlijk workshops aan in het Thermenmuseum. Leerlingen gaan dus op een beeldende manier aan de slag met het Romeinse verleden en verwerken op deze manier de in het museum opgedane kennis. Ideaal in combinatie met een bezoek aan het museum!

Lees meer

De workshop start met het maken van een laagje gips in een groot rechthoekig aluminiumbakje. Dit laagje is de drager waarop de leerlingen werken. Het gips moet even drogen en in die tijd vertelt de workshopgever over de Romeinse schilderkunst en laat voorbeelden zien, zodat de kinderen geïnspireerd raken. Daarna gaan de leerlingen met natuurlijke pigmenten op het gips aan de slag. De leerlingen leren met andere materialen schilderen i.p.v. verf. Bijvoorbeeld door middel van koffie, thee, bietensap, wortelsap etc. Er kan gebruik gemaakt worden van penselen, sponsen, borstels en stempels om figuren op het gips aan te brengen.

Kosten en duur
De workshop wordt gegeven door een docent van de VAZOM. De kosten voor de workshop bedragen € 100,-  per groep plus €2,- materiaalkosten per leerling. De workshop duurt ongeveer 1,5 uur. Maximaal 35 leerlingen per workshop.

Reserveren en/of meer informatie
In verband met het tijdig inkopen van de materialen moet er uiterlijk twee weken voor bezoek gereserveerd worden. Deze workshop is geschikt voor de bovenbouw van het basisonderwijs.

Workshop Romeinse soldaten en heldinnen

Vanaf schooljaar 2019-2020 werken wij samen met de VAZOM en bieden wij gezamenlijk workshops aan in het Thermenmuseum. Leerlingen gaan dus op een beeldende manier aan de slag met het Romeinse verleden en verwerken op deze manier de in het museum opgedane kennis. Ideaal in combinatie met een bezoek aan het museum!

Lees meer

De leerlingen krijgen allemaal een platte van hout uitgezaagde figuur met de vorm van een Romeinse soldaat of een Romeinse dame. op dit hout maken ze eerst een ontwerp met potlood en vervolgens wordt deze beschilderd. Het figuur kan eventueel later staand worden gemaakt door er een extra houten schotje achter te maken. De houten figuren worden kant en klaar geleverd bij de workshop.
Bij deze workshop is ook een lesbrief aanwezig.

Kosten en duur
De workshop wordt gegeven door een docent van de VAZOM. De kosten voor de workshop bedragen € 100,-  per groep plus €2,- materiaalkosten per leerling. De workshop duurt ongeveer 1,5 uur. Maximaal 35 leerlingen per workshop.

Reserveren en/of meer informatie
In verband met het tijdig inkopen van de materialen moet er uiterlijk twee weken voor bezoek gereserveerd worden. Deze workshop is geschikt voor de bovenbouw van het basisonderwijs.

Workshop mozaïek tegel maken

Vanaf schooljaar 2019-2020 werken wij samen met de VAZOM en bieden wij gezamenlijk workshops aan in het Thermenmuseum. Leerlingen gaan dus op een beeldende manier aan de slag met het Romeinse verleden en verwerken op deze manier de opgedane kennis in het museum. Ideaal in combinatie met een bezoek aan het museum!

Lees meer

De leerlingen krijgen uitleg over  Romeinse mozaïek en over de techniek die wordt toegepast. Hierna gaan de leerlingen een eigen ontwerp op papier maken. Vervolgens gaan ze dit ontwerp op een stuk hout overtrekken. Het ontwerp dat ze maken wordt een Romeins teken/ patroon. De leerlingen gaan het ontwerp beplakken met echte stukjes tegel. De ruimte tussen de steentjes wordt opgevuld met wit voegsel.

Kosten en duur
De workshop wordt gegeven door een docent van de VAZOM. De kosten voor de workshop bedragen € 100,-  per groep plus €2,- materiaalkosten per leerling. De workshop duurt ongeveer 1,5 uur. Maximaal 25 leerlingen per workshop.

Reserveren en/of meer informatie
In verband met het tijdig inkopen van de materialen moet er uiterlijk twee weken voor bezoek gereserveerd worden. Deze workshop is geschikt voor de bovenbouw van het basisonderwijs.

Workshop Superstructuren in samenwerking met Madscience

Vanaf schooljaar 2019-2020 werken wij samen met Madscience en introduceren wij een wetenschappelijk gave workshop speciaal voor bollenbozen uit groep 5-6: de workshop superstructuren. Leer jij bouwen als een Romein?

Lees meer

Alle voorwerpen om ons heen hebben een bepaalde vorm, maar welke van deze vormen kun jij het beste kiezen wanneer je een stevige brug of een gebouw wil bouwen? Samen gaan we hierachter komen door te experimenteren met eenvoudig materiaal zoals papier, maar ook met een natuurkundige kracht die voor stevigheid kan zorgen. Deze opgedane kennis wordt gebruikt tijdens een groepswerk waarbij een Romeinse boog in elkaar gezet moet worden. Slimme jongens die Romeinen!

Kosten en duur
De workshop wordt gegeven door een docent van Madscience. De kosten voor de workshop bedragen € 130,-  per groep. De workshop duurt ongeveer 1,5 uur. Maximaal 35 leerlingen per workshop.

Reserveren en/of meer informatie
In verband met het tijdig inkopen van de materialen moet er uiterlijk twee weken voor bezoek gereserveerd worden. Deze workshop is geschikt voor groep 5-6 van het basisonderwijs.

Latijnse les in de klas!

Thermenmuseum werkt samen met LatinNow. Op hun site staan een aantal leuke klasse-sessies waarin leerlingen op een speelse manier met Latijn in de Romeinse tijd kennis kunnen maken.

Lees meer

LatinNow is een door de Europese Research Council (ERC) gefinancierd onderzoeksproject dat tot doel heeft de verschijnselen Latinisering, alfabetisering, twee- en meertaligheid te situeren binnen bredere maatschappelijke ontwikkelingen.
Een hele mond vol, maar het heeft wel geleid tot hele leuke lesstof voor in de klas, waarvan het eerste resultaat inmiddels hieronder te vinden is. Binnenkort volgt de sessie Vloek als een Romein, waarvan we de link natuurlijk ook hier zullen plaatsen. Voor nu alvast veel plezier met onderstaande sessie!

Kraak de code in het Romeinse leger

Als leraar stuur je deze 45 minuten durende sessie, waarin kennisgemaakt wordt met lezen en schrijven in het Romeinse leger. De sessie begint met een introductie van het Romeinse fort Vindolanda, waarna leerlingen leren hoe ze het Romeinse handschrift kunnen lezen. De les eindigt met een wedstrijd waarin ze een geheime boodschap moeten ontcijferen!

Download het lesplan en de sessie hier.

Historisch goud

Historisch Goud is het erfgoedbedrijf van de Gemeente Heerlen

Kasteel Hoensbroek

Een van de mooiste, best bewaarde en best toegankelijke kastelen van Europa.